ترویج علم با نمایشگاه های سیار
مساله ای که امروزه در روند رو به رشد احداث و راه اندازی موزه های مختلف در جهان مورد تاکید قراگرفته مساله آموزش عامه و ایجاد تفکر خلاق است، بنابراین راه اندازی موزه هایی با هدف ترویج و همگانی سازی علم، از اهداف و ماموریت دولت ها در حوزه سیاستگذاری ترویج به شمار می رود.
مساله ای که امروزه در روند رو به رشد احداث و راه اندازی موزه های مختلف در جهان مورد تاکید قراگرفته مساله آموزش عامه و ایجاد تفکر خلاق است، بنابراین راه اندازی موزه هایی با هدف ترویج و همگانی سازی علم، از اهداف و ماموریت دولت ها در حوزه سیاستگذاری ترویج به شمار می رود. تاسیس و شکل گیری ده ها هزار موزه علم در چند دهه گذشته در کشور های پیشرفته و در حال توسعه جهان مبین ضرورت حضور این موزه ها در عرصه عمومی جوامع است.

سند چشم انداز بیست ساله کشور ایران، نقشه جامع علمی کشور و اسناد توسعه ای ایران نیز، به تبدیل و تحول ایران به جامعه دانش محور تاکید دارند و دولت و ملت ارتقای ایران به قطب علم و فناوری در منطقه را از اهداف تاریخی خود می دانند. در این میان لازمه یک جامعه دانش محور حضور و رشد فرهنگ علمی است. بنابر این سیاست های ترویج علم در هر کشور روند دستیابی به جامعه دانش محور را نشان می دهد. در سیاست های ترویج علم در جهان دو روند کلی مشهود است. یکی روندی است که به آموزش از بالا به پایین و از مرکز به پیرامون اهمیت زیادی قائل است و دیگری سیاستی است که بر مبنای آن موزه های علوم و فناوری در قرن بیستم رشد و توسعه یافتند و آن ارتباطات دو طرفه، بازدید های حضوری مردم با نهاد علم و دستاوردهای علمی و گفت وگو و آموزش های تعاملی در محیطی غیر آکادمیک و در کنار خانواده و دوستان است.

موزه های علوم و فناوری به وجود آمدند تا زندگی عامه مردم و بخصوص کودکان و نوجوانان را از نظر علمی تغذیه کنند. این موزه ها در برنامه آموزش های غیررسمی یک رگ حیاتی به حساب می آیند. در موزه های علوم و فناوری، بین علم و جامعه ارتباط برقرار می شود. موزه های علوم به مردم می فهمانند که علم موضوعی تاثیرگذار در زندگی آنهاست. با بالارفتن درک عموم از علم، افراد این قدرت را می یابند که بتوانند به کمک علم کیفیت زندگی خود، خانواده و جامعه شان را بهبود بخشند.

از مشخصه های موزه های علوم و فناوری، توجه به نمایش های تعاملی است. هر چند تمایز میان مراکز علم و موزه های علوم و فناوری دشوار است، ولی موزه های علوم در کنار فراهم آوردن تجربیات مهیج برای تماشاچیان خود به ایجاد و حفظ مجموعه هایی از موضوعات، اشیا و فناوری های تاریخی و معاصر نیز می پردازند. بنابراین موزه های علوم و فناوری از علم و تاریخ توامان بهره می گیرند تا هم علوم و فناوری و هم ریشه هایشان در گذشته را نمایش و نشان دهند علم و فناوری ریشه ای عمیق و اساسی در ارزش ها و آمال بشری دارد.

فرانک اپنهایمر، برنده جایزه نوبل، یکی از نظریه پردازان در حوزه موزه های علوم و فناوری و بنیانگذار کاوشکده ها در دهه ۷۰ معتقد است موزه های علوم با به کارگیری پنج حس اصلی و همچنین کنترل های احساس پیشین و پسین که اساس تعادل، حرکت و جابه جایی را تشکیل می دهند، کنجکاوی نهفته افراد را بیدار کرده و برای عموم ارزشمند و مفرح هستند و به عنوان منبعی برای مدارس و برنامه های آموزش بزرگسالان به کار می روند.

بر همین اساس موزه علوم و فناوری جمهوری اسلامی ایران نیز با تصویب کلیات طرح توسط هیات وزیران در سال ۱۳۸۱و تصویب اساسنامه موزه در سال ۱۳۸۴، سال ۱۳۸۹ تحت نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری آغاز به کار کرد.

در اهدافی که برای این موزه تازه تاسیس ذکر شده مواردی چون ترویج علم و تثبیت تفکر علمی در میان اقشار مختلف جامعه،معرفی علوم جدید با بهره گیری از روش های آموزشی نوین و بازسازی دستاوردهای دانشمندان قبل و بعد از اسلام در جهت آشنایی مردم با میراث و خدمات علمی و فنی دانشمندان ایرانی و ارتقای خودباوری و تقویت غرور ملی در میان جوانان و عامه مردم مد نظر قرار گرفته است.

موزه علوم و فناوری جمهوری اسلامی ایران، به عنوان مرکزی برای آموزش غیر آکادمیک تمام سنین و محلی برای گردهمایی عموم و شکل گیری اجتماعات علمی و بازسازی و نگهداری از دستاوردهای دانشمندان ایرانی راه اندازی شده و دو گالری دائمی را به ترتیب در سال های ۸۹ و ۹۱ تاسیس کرده است. نظر به اهمیت روایت تاریخ اختراع ابزار های علمی و تاریخ تکامل آنها در ۲۰۰۰ سال اخیر و آگاهی از تحولات علمی و تکنولوژیکی در این زمینه برای عموم و با توجه به این نکته که برای فهم خوب یک موضوع و احراز تخصص در آن حوزه دانستن تاریخ آن کمک فراوانی می کند یکی از این گالری ها که در محل کتابخانه ملی قرار دارد، به بازسازی دستاوردهای دانشمندان تاریخ اسلام و ایران می پردازد و در این گالری محققان، دانشمندان و طراحان امروز ایران طبق اسناد و مدارک تاریخی معتبر، دستاوردهای دانشمندان گمنام ایرانی چون خازنی، قوشچی، کرجی، برادران بنی موسی و... را شناسایی و طراحی کرده و در نهایت به صورت اشیای بازسازی شده، فیلم، عکس، پوستر، نقاشی و ابزار های الکترونیک به نمایش درآورده اند.

موزه علوم و فناوری ایران، امسال گالری دیگری نیز درخیابان سی تیر احداث کرده که از مهر امسال فعالیت خود را آغاز کرد. در این گالری بخش های مختلفی وجود دارد. یک مجموعه به فناوری های بومی ایران می پردازد و فناوری هایی چون آسباد و عصارخانه در آن به نمایش گذاشته شده اند. در مجموعه دیگر مفاهیم علوم پایه ای دستمایه نمایش های تعاملی جذابی چون انتقال الکتریسیته، تخلیه و بارگیری الکترون ها و... در دسترس تجربه بازدیدکنندگان قرار گرفته است. همچنین در این گالری مجموعه ای به نام جلوه های آفرینش وجود دارد که به روایت خلقت و آفرینش جهان و هستی می پردازد. این مجموعه از طریق نمایش ها و ابزار های تعاملی، بازدید کنندگان را به طور فعال در تفکر درباره پرسش های علمی و فناورانه مشارکت می دهد تا براین شعار موزه های علوم و فناوری Learn, Play and Discover (بیاموزید، بازی کنید و کشف کنید) جامه عمل بپوشاند.

این موزه در کنار گالری های دائمی خود در تهران، سعی دارد با برگزاری نمایشگاه های سیار به اهداف خود در راستای دسترسی به مخاطبان وسیع در سطح ملی و بین المللی، همه سطوح جامعه بزرگ ایرانی را تحت پوشش آموزش های تعاملی قرار دهد. در همین خصوص بعد از تجربه نمایشگاه های سیار متعدد در داخل استان تهران، در اردیبهشت امسال نمایشگاهی را باعنوان دستاوردهای دانشمندان تاریخ اسلام و ایران در محل بنیاد علمی حریری در بابل برپا کرد. در این نمایشگاه سیار ده روزه، ۱۸ شیء بازسازی شده از دانشمندان گمنام ایرانی و چند نمونه از فناوری های بومی ایران در معرض دید شهروندان و دانش آموزان و دانشجویان بابلی قرا گرفت و نزدیک به ۲۰۰۰ نفر شامل ۴۰ مدرسه از استان مازندران از این نمایشگاه بازدید کردند. این موزه بار دیگر، نمایشگاه سیاری را در بیست و دوم مهر تا چهارم آبان امسال در استان همدان و با همکاری دانشگاه بوعلی و سازمان دانش آموزی برپا خواهد کرد.

موزه علوم و فناوری همچنین مشارکت فعال در فعالیت هایی دارد که به بزرگداشت علم و دستاوردهای علمی می پردازند. همکاری در برگزاری هفته علم و راه اندازی نشست های علمی در حوزه ترویج علم و ذره هیگز از آن جمله هستند. این موزه همچنین سعی می کند از انتشارات و فعالیت های علمی حمایت کند و کتاب و کتابچه هایی را همچون شناسه موزه های ایران، معیارالعقول و مدیریت و نوآوری از طریق راه نقشه فناوری در حوزه به چاپ رسانده و تعدادی نیز در دست چاپ دارد. برگزاری همایش های سالانه با حضور مدعوین بین المللی متخصص و کارگاه های آموزشی و برگزاری تورهای علمی از دیگر فعالیت های این موزه در راستای توسعه علمی جامعه و برانگیختن تمایل طبیعی افراد به دانش است.

در حالی که تاسیس موزه علوم و فناوری جمهوری اسلامی ایران یکی از مهم ترین فعالیت های سال های اخیر در جهت ترویج علم و همگانی سازی علم بوده و با توجه به این که این موزه گام های مثبتی در این جهت برداشته، ولی این ظرفیت در دسترس از دید مسئولان و سکانداران عرصه سیاستگذاری ترویج علم در ایران مغفول مانده و با کمبود امکاناتی که دارد از جمله حتی نداشتن زمین و ساختمان مشخص و مشکلات بودجه ای، با این که همچنان فعال است و به پیش می رود اما با موز ه های علوم و فناوری دنیا فاصله زیادی دارد.
        
    
    
            سونا آقابابایی
کارشناس موزه علم و فناوری     
            روزنامه جام جم ( www.jamejamonline.ir )
1391/7/24


نام و نام خانوادگی :
ایمیل :
* متن کامنت :
 

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )